Circaria Hungarica

Monasticon Praemonstratense

Id est Historia Circariarum atque Canoniarum Candidi et Canonici Ordinis Praemonstratensis

Tomus Primus / Volume 1
Norbert Backmund, O. Praem. Auctore
Ecclesiae Windbergensis in Bavaria Canonico
Staubing, 1952

CIRCARIA HUNGARIA
[Siglum huic circariae: HUN]

ELENCHUS MATERIAE:

Praefatio

Dioeceses in Hungaria

Abbreviationes Archivorum

Fontes

Litteratura

Visitatores et Vicarii Generales Circariae

Domi:

Abrany

Adony

Almas

Bény

Bozók

Cheim

Csorna

Csut

Darnó

Drozo

Garáb

Gedir

Hatvan

Hermannstadt

Horpács

Insula Lazari

Ivanic

Jánoshida

Jaszó

Kaposfö

Kökényes

Kronstadt

Lelesz

Majk

Meszes

Móriczhida

Nagyolasz

Nyulakszigete

Ocsa

Pályi

Pók

Rajk

Rátot

Saág

Sadium

Somlyovasárhely

Szalankemen

Szeged

Türje

Turocz

Varadhegyfok

Zich

Zopriza

Zsambek

Zsido

Dubia:

Praetermissa:

Notae:

PRAEFATIO: <<ELENCHUS MATERIAE>>

Haec circaria, una ex maximis universi ordinis, per totum aevum medium mansit immutabilois, seperque sola et cuncta monasteria in se continens antiqui regni Hungariae, quod a millenio limites suos conservavit ad annum usque 1919, quo maior pars eius adnexa est regnis et rebus publicis vicinis: Rumenia, Jugoslavia, Cechoslowakia et Austria.

Primi Praemonstratenses venerunt in Hungariam ex Praemonstrato, quod inter annos 1162 et 72 primum gregem emiserate in Varadiense coenobium; et ex abbatia Riéval in Lotharingia, quae annis 1170-80 canonias Garab, Nagyolasz et Bozok genuit. Kökényes, Lelesz et Janishida videntur etiam adhuc saeculo XII fuisse fundatae, tempore enim Belae regis tertii (+ 1196). Ceterae canoniae ortae sunt inter initium saeculi XIII et annum 1264. Maxima pars canoniarum certe semper fuit linguae hungaricae. Aliquae quidem domus sitae sunt in regionibus ab aliis gentibus habitatis, sed historia earum potius est hungarica. Ideo nomina earum uniformiter (praeter Ivanic, Hermannstadt et Kronstadt) in hac lingua inserenda esse duximus.

In nulla forte circaria viteg maior confusio et incertitudo de nomine et numero singularum domuum, et nullibi, si Frisiam et Hiberniam excipis, documenta et integra archiva tam funditus sunt deleta et annihilata quam in hungarica; ita ut de plerisque monasteriis ne nomen quidem correctum, nec situm, nec certitudinem absolutam, num umquam extiterint, habeamus notam.

Hucusque nec ullus catalogus vel documentum quicquam medii aevi in Hungaria ipsa repertum est, quod omnium tunc monasteriorum nomina, fundationem, filiationem fideliter memoriae traderet. Propterea contenti esse debemus operibus exteris, quae res circariae nostrae tangunt quoque. Sed hic ingentibus premimur difficultatibus propter magnam discrepantiam eorum.

Deficientibus aliis fontibus, hac in circaria antiquis catalogis, de quibus supra pag. 15-18 et 351 (nota) fusius tractavimus, maximum momentum est attribuendum. [HUN-01] Scatent quidem mendis. Apud nullam circariam enim nomina in catalogis adeo sunt corrupta ac apud nostram. Ante oculos debemus ponere, qualem commutationem attulerit descriptio litterarum et sonuum hungaricorum: cs, cz, gy, ly, ö, ü, ty etc. -- quae tantum gnari recte possunt proferre -- in lingua latina iam in Hungaria ipsa, eo magis in circariis exteris, apud auctores linguae hungaricae ignaros, qui, si difficultas aliqua in lectione exoreretur, nullum remedium inveniebant et sic secundum indolem proprii idiomatis procedebant. Ita fecerunt Scheftlarienses Germani ex Zsambék: Stainboch, ex Szalankemen: Slanchenmund, ex Darno: Dornau. Galli vero Thours vel Thury ex Turosz, Rokeniti ex kökènyes, Cothevan vel Goteshay ex Hatvan, Zutbeleniz ex Zenthbenedek (= Kaposfö). Sic multiplicabatur saltem nomine numerus monoasteriorum, etiamsi annalistae ex uno eodemque fonte, nempe ex catalogis hauserant, quia saepe ne suspicabantur quidem, sub nominibus diversis unum idemque monasterium latere.

Usquedum duo tantum catalogi erant noti, L et P, qui sunt radix omnia confusionis. Maiorem certitudinem tantum ex coniecturis, comparatione omnium octo indicum interea exaratorum obtinere possumus. Propterea in hac circaria, praeter consuetudinem, in capite omnis canoniae exacte indicamus, quid praebeant de ea singuli catalogi.

Ninivensis primus, omnium antiquissimus, unam tantum canoniam huncaricam habet, nempe Sttum. Stephanum Varadiensem, et quidem certe tamquam partem pro toto, quia tempore eius redactionis complures domus in Hungaria iam extiterunt. Ninivensis secundus habet 22 monasteria. Tamquam primus et unicus loquitur de Zich, Meszes, Kronstadt et Herrmannstadt, quae monasteria, paulo post redactionem illius anno 1241 a Tataris eversa, usquedum nobis fuerunt parum nota vel ignota. Omittit tamen iste index nonnulla monasteria certe ante annum 1235 fundata. Pretiosae sunt nobis eius notae circa filiationem et reformationem circariae [HUN-02]. Catalogi synoptici antiquiores, id est L, V et S (inter annos 1270 et 90 orti) indicant plura, L enim 45, V et S unusquisque 43 monasteria. V et S de filiatione tacent; quod hac in re habet L, plane est arbitrarium et nullius valoris. Indicationes eorum circa dioeceses valde discrepant ab illo, quod tradunt catalogi posteriores. Praeter unum alterumve casum, quo dioecesis revera fuit mutata, indices LSV quoad hoc cautissime sunt degendi. Inveniuntur tamen in illis complura coenobia (Drozo, Zopriza, Zemlen, Magedlin), quae secus nullibi sunt obvia. Nequaquam assentimus tamen Antonio Horvath, illa tamquam meras fictiones rejicienti [HUN-03].

Catalogi synoptici recentiores (P: 39, W: 32, H, T: 34 monasteria huncarica) indicant primo loco novam "filiationem bohemicam" totius circaria a Capitulo Generali anno 1294 decretam, praeter P, qui hoc omittit, sed aliquas canonias, quas in antiquioribus elenchis detexerat, adiungit. W, H, et T adducunt, praemissa proclamatione decreti supradicti, post singulas abbatias bohemo-moravicas, hungaricas praeposituras unicuique vigore illius subditas. Audiamus, quid habeat Windbergensis: "Anno Domini M CC nonag, quarto in capitulo generali assignata fuit paternitas ecclesiarum circarie Hungarie quinque abbatibus inferius annotatis. Hoc diffinitum fuit et ordinatum a domino premonstratensi et a diffinitoribus capituli generalis propter defectum patrum abbatum, qui eas minime visitabant". Reliqua citamus ex H et T, mutatis vero nominibus in formam modernam: "Assignata est abbati Montis Syon paternitas de Sag, Hatvan, Bény, Kökényes; item abbati Lytomislensi: Majk, Moriczhida, Lelesz, Rátót, Kaposfö, Ócsa, et Jánoshida; item abbati Gradicensi: Bózók, Garáb, Türje, Zsidó, Sadium, Rajk, Szalankemen; Item abbati Lucensi: Jászó, Darnó, Zsambék, Pályi, Abrany, Adony; postremo Zabrdovicensi: Turócz, Csorna, Pók, Váradhegyfok, Insula Leporum, Insula Lazari, Csút, Cheim, Almás, Gedir." (W habet idem, sed Rajk et insulam Leporum omittit). Hugo dicit in praefatione suorum Annalium (Vol. I), hoc decretum a Capitulo Generali anno demum 1516 fuisse revocatum.

Historicis hungaris haecc res maximum est in scandalum, et propterea putaverunt illam esse meram inventionem saeculi XVII [HUN-04]. Sed facta negari nequeunt, loquentibus manuscriptis huic decreto contemporaneis. Apparet vero abunde ex omnibus documentis indigneis, hoc decretum fatale, praepositis circariae nostrae absque dubio odiosissimum, numquam in praxim fuisse deductum [HUN-05]. Constat a saeculo XIV (immo iam an. 1295) usque ad interitum circariae saeculo XVI patres abbates hungaricos consueto modo semper et ubique proprio marte, Praemonstrato soli submissos, munere suo esse functos. Nullum apparet vestigium in fontibus indegenia, ac si abbates circariae Bohemiae umquam exercuissent jus paternitatis in monasteria hungarica. Immo reges Hungariae, "juris patronatus supremi" sibimetipsis vindicati avidissimi, numquam dedissent possibilitatem huiusmodi ingerentiae.

Praepositi monasteriorum minutorum, de quibus mox loquemur, plerumque de rogatu patronorum a patre abbate sunt de suo gremio nominati "Veritas paternitatum et filiationum", ut supra legimus, anno 1235 fuerat ordinata, quod iterum factum est anno 1270. Anno 1382, durante schismate, a Praemonstrato se ad tempus separavit et potestatem quasi generalitiam sibi vindicavit. Praepositi huius circariae, qui iam brevi infula sunt ornati, ab annua visitatione Capituli Generalis erant exempti propter distantiam, sed convenerunt cum prioribus suis in capitulis provincialibus, saepius Budae celebratis. Anno 1510 decretum est, ut omni sexennio unus praepositus circariae debeat adire Praemonstratum.

Etiam in his recentioribus catalogis supra allatis, invenimus aliquas canonias, quarum existentia a nullo quidem diplomate secus confirmata (Cheim, Insula Lazari, Sadium, Szalankemen), nihilominus videtur esse certa.

Catalogus L tamquam primus publicatus est anno 1603 [HUN-06]. In Hungaria ipsa notio nostrae circariae tunc temporis iam adeo disparuerat, ut Petrus Pazmany ille anno 1629 catalogum Lairuelii, quinque novis monasteriis auctum, sed nullo errore correcto, iterum ediderit [HUN-07]. Quem catalogum Pazmanii propter maximam illius auctoritatem posterius fere omnes, immo Hungari ipsi, sine censura comprobabant. Anno 1633 Lepaige typis exscribendum curat suum catalogum, 39 monasteria continentem, qui iterum apud Hungaros ab initio magno fuit in honore. Centum annis post Hugo noster i n suis annalibus topographiam a Lairuelz et a Pazmany satis confusam, porro dioeceses et comitatus, filiationemque adhug magis confudit, quia non amotis mendis prioribus, nova addidit; et alienas, medio aevo non ad ordinem nostrum spectantes canonias in seriem suam recepit, immo nonnulla nomina, cum parva mutatione litterarum bis terve protulit, quasi essent diversa monasteria (Türe-Türje, Ocsa-Ocra). Sic potuit producere 65 canonias. Sed si in praefatione operis sui legimus illas preces, illa verba supplicia, quibus petebat a Societate Jesu in manibus eorum habita et monasteria et huius circariae tangentia documenta et nihilo tam graves. Ipse voluit documenta accurata proponere, sed quia circaria absque veris conventibus, illos adiit. Qui vero pauca tantum et saepius erronea praebere potuerunt, et sic numerus mendarum in dies crevit. Sed cariae nisi auctores supradictos, errores illorum communiter apud eos sunt accepti.

Vestigiis his ingrediens numerum monasteriorum peraugebant Joseph Mallyo [HUN-08], Fuxhoffer 42, Schematismus Jaszoviensis et Csornensis anni 1891 65, recenter Zak [HUN-09] et Waefelghem 72 monasteria enumerantes. E contrario nimis restringung Bekefi et Lukcsics [HUN-10] 31, Horvath 34, quia fontibus tantum indigenis nituntur. Oszvald in articulo suo citato 38 indicat. Nos autem habemus 41 monasteria ut certa, 3 ut probabilia, 8 ut dubia.

Si historiam huius circariae diligentius perspicimus, causas huius interitus omnium fere archivorum melius intelligimus. Initio quidem, saeculo XII et hinc inde etiam postea, canoniae illius erant abbatiae, sed in posterum integra circaria titulum abbatialem recusavit et praeposituralem quasi tamquam proprium quid nationale anxie retinuit. Ultimis saltem saeculis, pauca relative monasteria videntur fuisse, ut alibi, verae domus formatae, propriis communitatibus professisque provisae. Maior pars eorum consistebat ex "monasteriis generationum" seu "monasteriis minutis". Familiae enim nobilium in hoc regno fundaverunt sibi parva monasteria in usum proprium, in sepulturam membrorum earum et ad curam animarum in earum dominio exercendam. Disponebant de illis, quasi essent sua proprietas, et plus semel canonias "suas" anguistiaverunt spoliaveruntque, arbitrarie bona ab atavcis donata iterum avellentes. Distinguebantur "monasteria generationis proprie dicta", id est familiae ipsius fundatoris reservata, et "monasteria communia in generatione", quae serviebant generationi illi in lato sensu, ergo omnibus propinquis eiusdem stirpis et nominis. Ut scimus ex exemplo praepositurarum Adony et Darnó, quarum historia ex amplo archivo Leleszensi melius est elucidata, haec monasteria pluries carebant proprio conventu, et praepositi eorum, tamquam parochi nati cum uno alterove confratre parochiam loci administrantes, e gremio alicuius maioris communitatis erant desumpti. Habemus probabiliter apud maiorem partem harum canoniarum de facto parochias a religiosis administratas (quae ceteroquin fuerunt rarae hac in circaria) sub forma et monime "monasterii minuti" [HUN-11 {10*}]. Praecipue tamen maiores canoniae, florentes et conspicuae, fuerunt Ság, Turocz, Bózók, Csorna, Jászó, Csút, Zsámbék, Lelesz et Stus. Stephanus Varadiensis.

Aliquid omnino speciale in Hungaria erant sic dicta "loca credibilia". Reges eius enim ius authentice sigilandi documenta quaecumque sibimetipsis primitus reservatum, postmodum pro instrumentis maioris momenti episcopis, pro illis minoris momenti monasteriis commiserunt. Talis locus vocabatur "credibilis", coram illo facti sunt exinde omnes actus juridici totius regioni illi commissae, moderni notariatus instar. Monasteria, in quibus institutae sunt ad hoc canellariae cum notariis, subnotariis et scribis e gremio desumptis, ad tempus fere omnes videntur esse gavisa hoc privilegio, sed Ludovicus rex anno 1351 monasteriis minutis illud ademit. Archiva illa publica, quae ingenter concreverunt, vocabantur "regnicolaria", et in aliquibus locis adhuc subsistunt (HUN-12 {11*}]. Non obstantae hac occupatione mere civili, vitae conventuali tam perniciosa et a regibus initio imposita, multa extant vestigia e medio aevo abunde probantia, vitam regularem, spiritum pietatis pariter ac studiorum optime in hac circaria floruisse.

Problema nullo modo iam elucidatum est origo monialium in hac circaria. Quae cum esset orta versus finem saeculi XII, tempore enim, quo monasteria non amplius fundabantur ut duplicia, probabiliter non ex se genuit parthenones, sed moniales, quas saeculo sequenti in Hungaria invenimus, certe venerunt ab exteris. Vix venerunt e Gallia, cum primis Praemonstratensibus, quia gallicae abbatiae post annum 1137 fundationibus suis ad exteras sorores nnon iam adjungere solebant.

Documenta hungarica memorant tantum Ivanic ab anno 1246, sed non distincte indicant eius ordinem, pariterque Szalankemen ut monasterium ignoti ordinis, postremo ab anno 1511 sorores in Szeged, Somlyovásárhely et Moriczhida. Unde vernerint, quomodo inter se cohaereant, et a quibus nam canoniis dependerint, authentice erui nequit.

Ergo refugiamus ad catalogos nostros, et revera possumus ex illlis coniecturam instituere, quae videtur esse satis fundata. Prima mentio parthenorum fit in N secundo: Hermannstadt et Kronstadt. In catalogis SVL non iam invenimus haec asceteria, eorum loco autem tria alia: Ivanic, Drozo et Zopriza. Catalogis H, W, T insertum est unum tantum: Szalankemen [HUN-13]. Putamus ergo rem sic se habuisse.

Moniales e Saxonia, ut videtur, emigratae, inter annos 1211 et 35 duo asceteria fundaverunt in Transylvania: Hermannstadt et Kronstadt, quae "assignata sunt paternitati circariae Hungariae." Quae cum anno 1241, quo praedabundae immanium Tatarorum copiae integram pervastarunt Hungariam sicuti omnia fere alia monasteria essent deleta, aliis in locis se stabilierunt. Possumus supponere, conventus ex dissentione se divisse in nationes: Hungaricae sorores se fixerunt in Drozo, vel Zopriza, vel in ambabus, Saxones autem tenderunt in Ivanic, ubi de rogatu regis Belae, quem suppliciter adierant novum monasterium illis est commissum. Quia numerus earum forte nimis erat comminutus, et ut ex florente parthenone patrio novum vigorem assumerent, gregem sororum sibi expetierunt ex Marienbusch in Pomerania, sub cuius tutela se posuerunt. Non in vanum enim praeter morem in catalogo designatur Ivanic tamquam "filiam Rubi". Forte moniales hoc modo demonstraverunt contra decretum Capituli Generalis, eas assignans Circariae Hungariae, a qua in posterum de facto se alienaverunt. Drozo et Zopriza anno 1290 iam fuerunt derelictae, et moniales, in unicam communitatem forte redactae, abhinc habitaverunt coenobium Szalankemen, quod antea iam videtur extitisse tamquam canonia virorum. Quando desierit, nexcimus. Circa annum 1500 autem moniales quaedam, aut Ivanicenses, aut (si adhuc extiterit conventus) illae de Szalankemen, aut ambae communitates una, a Turcis profugae secesserunt in castrum Szeged, Szalankemensi asceterio ceteroquin vicinum. Unde vero, cum refugium provisorium illis ibi traditum totam turbam virginum capere non posset, partim evolaverunt in pristinam abbatiam monialium OSB in Somlyovásárhely, anno 1511 illis relictam. Circa annum 1526 alia turba monilaium (Szegedenses aut Ivanicenses?) secessit in Moriczhidam. Postremo circa annum 1560 reliquae moniales hungaricae ordinis nostri fugerunt in Austriam, ubi versus annum 1580 sunt exstinctae.

Saeculo XV infaustum systema commendarum, a dynastia Anjou in hoc regno iam saeculo elapso introductum, tantopere invaluit in hac circaria, ut plura monasteria, olim florentissima aut penitus delerentur, aut in manus caderent aliorum ordinum, praesertim Paulinorum, a rege Mathia adeo dilectorum.

Cum res ordinis in toto regno coeperint graviter dilabi, initio saec. XVI exsurrexit vir quidam rarae fortitudinis, profundaeque simul pietatis Franciscus Fegyverneky (1506-1535), praepositus de Sag, visitator totius circariae, qui cooperantibus assessoribus suis praepositis de Turocz, Bozok, Lelesz et Csorna, in spiritu strenuae reformationis, a capitulis generalibus tunc initiatae, indefesso, fere per tria decennia protracto labore faciem totius circariae penitus renovavit. Monialibus a rabie Turcarum, ut videtur, expulsis, nova monasteria procuravit (Szeged, Somlyovasarhely), depopulata iterum integravit (Moriczhida), canonias ab aliis usurpatas valorose reclamavit (Csut, Zsambek), et ante omnia pro libera electione praepositorum violentiae patronorum se opponendo, et approbationem regiam quamquam instabilem sibi procurando, cum successu indefesse ac strenue concertabat, dum abbatiae aliorum ordinum, eodem tempore, sub jugo commendatorum gementes, se liberare non potuerint. [HUN-14] Numquam fuit spiritus regularis in tanta harmonia cum activitate loci credibilis quam hac in periodo. In pluribus canoniis, ut in Lelesz vigorose reflorescenti, numerus religiosorum accrevit, et iam spes novi veris coepit lucescere, cum Turcarum irruentium rabies post cladem Mohacsensem anno 1526 omnia fecit ad irritum. Dimidium regnum dein ab illis expugnatum est, et omnia monasteria in ditione eorum sita subversa et simul cum archivis deleta sunt. In septentrionali parte regni autem ordo hoc saeculo aliis ex causis pessumivit et exstinctus est.

Monasteria ibi sita, incursionibus Turcarum, quibus continue fuerunt exposita, paulatim depopulata et ruinata, inciderunt in manus patronorum nobilium, aperte vel clam haeresi faventium, vel data sunt ut commendae pralatis profugis "ex partibus infidelium". Ita versus annum 1600 circaria haec olim tam florens propter adversa bellica huius expositi inter orientem et occidentem territorii plane extincta est. Archiepiscopus Colocensis, A. Draskovics, iam anno 1583 adiit abbatem Teplensem, ut ordinem in Hungaria agonizantem restitueret. Qui statim initiavit restaurationem canoniae Jaszoviensis, cui Joannem Lohelium destinaverat in praepositum, cum per mortem abbatis simul et archiepiscopi biennio post omnia essent infracta. centum annis post, Turcis expulsis ordineque ubique vigorose renovato, Franciscus de Schöllingen, abbas Pernecensis, acquisivit quasdam pristinas praeposituras hungaricas. Longum est, minutim vicissitudines huius res exponere, cui patres circariae Bohemiae initio nequaquam faverunt. [HUN-15] Anno 1692 Capitulum Generale decrevit, ut canoniae hungaricae recuperandae manerent penes circariam Bohemiae. Cum restauratio complurium monasteriorum per tantum tempus desolatorum vel penitus destructorum vires exiguae abbatiae Pernecensis longe excederet, illa vendidit ea aliis abbatiis. Anno 1710 Luca possedit praeposituras Varadiensem, Leleszensem, et Jaszoviensem, Zabrdovice Janoshidam, Gradicium autem Csornam. Pernegg adhuc tenuit Türje, quod vero anno 1738 pariter vendidit Gradicio.

Dignum et justum fuisset tunc, ut opulentae abbatiae circariae Bohemiae paulatim canoniis hungaricis, feliciter recuperata, libertatem redderent et circariam Hungariae in statum pristinum redintegrarent, ut Leopoldus rex sicut et abbas Schöllingen semper desideraverant. Quam vero spem Hungarorum fefellerunt abbates Bohemi, qui habuerunt praeposituras hungaricas pro meis curiis, et beneficiis lucrativis. Exstruxerunt quidem ibi partim novas aedes [HUN-16], institueruntque in decursu saeculi XVIII in illis praepositos infulatos de proprio gremio, et parvas communjitates, quibus paulatim et pauci Hungari se admiscuerunt, sed ne cogitaverunt quidem illis reddere libertatem debitam. Andreas Sauberer, professus Lucensis annis autem 1745-1770 paepositurae suae Jaszoviensi, ingentibus obstaculis superatis, independentiam plenam obtinuit. Ordo ceteroquin anno 1760 circariam Hungariae consderavit ut restauratam. Anno 1767 etiam Türje iterum facta est sui juris, et Csorna sicut et Lelesz in eo erant, ut exemplum illius sequerentur, cum omnes canoniae annis 1785-1787 a Josepho II rege suppressae sunt. Ita ordo in Hungaria altera vice extinctus est.

Hungaricus populus, hoc aegre ferens, et gymnasiorum directionem religiosis committi anhelans, restaurationem complurium ordinum in hunc finem a Francisco II rege impetravit anno 1802. Rstaurati sunt ergo et Praemonstratenses, et quidem canoniae Jaszo et Csorna. Adnexae sunt canoniae Jaszo praepositurae Lelesz et Varadhegyfok, ut et harum beneficiis sat amplis adaucta, par fiat adimplendi onera trium gymnasiorum sustentandi. Csornae autem adiunctae sunt praepositurae de Türje et de Janoshida, cum onere sustentandi duo gymnasia et administradi duas parochias. Gymnasia a canonicis directa optimam semper habuerunt reputationem, maximoque fuere in honore scientiae et studia. Educati sunt in collegiis illis viri praeclari in Hungaria: Fejér György historiographys, Széll Kalman cancellarius status, necnon inter ecclesiasticos Cardinales Primates Vaszary et Mindszenty.

Anno 1919 simul cum patria et circaria discerpta est. Jaszo et Lelesz addictae sunt Cechoslowakiae, Varadium autem Rumeniae. Jaszo, quae coacte adiuncta est circariae Cechoslowaccae, per decreta gubernalia omnia sua gymnasia amisit. Canonici eius stirpis Hungarici vero anno 1924 novum fundarunt collegium in Gödöllö prope Budapest. Csorna sola remansit hungarica cum collegiis suis. Anno 1294, de facto vero 1946 canonia Sti. Stephani Varadiensis iterum facta est sui juris et Abbati Generali immediate subdita. Recenter titulus abbatialis introductus est in circaria.

Spiritus restaurationis catholicae post bellum primum mundiale in Hungaria invalescens, etiam in hac nostra circaria zelum reformationis internae excitavit. Anno 1945 canoniae in Hungaria sitae, pariter ac illac, quae post brevem restitutionem ad pristinam partriam iterum Rumeniae et Cecholsowakiae sunt adnexae, omnibus fere suis bonis sunt destitutae et scholae collegiaque ab illis administrata, paulo post sunt saecularizata. Canonici deinde pauperes, in activitate sua ad claustra et ad aliquas parochias de novo susceptas restricti, vitam regularem tamen intrepide continuerunt, usquedum anno 1950 omnes canoniae suppressae, et religiosi praeter illos qui potuerant effugere ad exteras, incarcerati sunt. Ita Circaria Hungarica nostris diebus tertia vice extincta est. Sed iam bis surrexit, et etiam hac vice Deo adiuvante resurget. [Editores: Deo Gratias! Resurgens Circaria Hungarica post devastationem regni communisti!]